काठमाडौं ।नेपाल–चीन सीमाक्षेत्रमा भदौ १० गते आएको विनाशकारी भोटेकोशी बाढीको प्रभाव नेपालमा मात्र सीमित रहेन। नेपालतर्फको उच्च हिमाली क्षेत्रमा सुरु भएको हिमनदी तथा चट्टान खसाइबाट बनेको अत्यन्त तीव्र गेग्रानयुक्त भेल सीमापार चीनको तिब्बतस्थित केरुङ क्षेत्रमा पुग्दा ठूलो जनधन तथा भौतिक क्षति भएको छ।

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यम सिन्ह्वा, चिनियाँ केन्द्रीय टेलिभिजन तथा सरकारी निकायहरूले पछिल्ला दिनमा यस विपद्को कारण, प्रभाव र उद्धार अवस्थाबारे निरन्तर विवरण सार्वजनिक गरिरहेका छन्। चिनियाँ सञ्चारमाध्यमका वैज्ञानिक विवरणअनुसार यो सामान्य वर्षाजन्य बाढी नभई उच्च हिमाली क्षेत्रमा भएको हिमनदी तथा चट्टान खसाइबाट सुरु भएको श्रृंखलाबद्ध प्राकृतिक विपद् हो।

सात मिनेटमा २० किलोमिटर

चिनियाँ वैज्ञानिक टोलीको अध्ययनअनुसार नेपालतर्फ करिब ५ हजार २ सय मिटर उचाइमा रहेको हिमनदी अचानक भाँचिएर हिम–चट्टान खसेको थियो। तीव्र गतिमा तल झरेको हिम–चट्टानले बाटोमा रहेका ढुंगा, माटो तथा गेग्रानसमेत बगाएर विशाल लेदोको भेल बनाएको थियो।

चिनियाँ केन्द्रीय टेलिभिजनका अनुसार उक्त भेलले करिब २० किलोमिटर दूरी सात मिनेटमै पार गरेको थियो। यसको औसत गति प्रतिसेकेन्ड करिब ५० मिटर अर्थात् प्रतिघण्टा करिब १८० किलोमिटर रहेको अनुमान गरिएको छ।

हिमनदी खसेको स्थानदेखि चीनको केरुङ क्षेत्रसम्म करिब ३ हजार ३ सय मिटरको उचाइ अन्तर रहेकाले भेलको गति र विनाशकारी क्षमता अत्यधिक बढेको चिनियाँ वैज्ञानिकहरूको भनाइ छ।

चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले यसको प्रभावलाई स्थलीय सुनामीजस्तो समेत व्याख्या गरेका छन्। यति तीव्र गतिमा आएको भेलका कारण प्रभावित क्षेत्रका मानिसलाई सुरक्षित स्थानमा पुग्न पर्याप्त समयसमेत नपाएको बताइएको छ।

चीनतर्फ पनि ठूलो क्षति

बाढीको सबैभन्दा ठूलो प्रभाव चीनको तिब्बत स्वायत्त क्षेत्रअन्तर्गत शिगात्से शहरको केरुङ काउन्टीमा परेको छ। चीन–नेपाल सीमास्थित केरुङ नाका क्षेत्रमा ठूलो क्षति भएको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

चिनियाँ सरकारी विवरणअनुसार करिब ०.७ वर्ग किलोमिटर क्षेत्रका २७ वटा भवन तथा सम्बन्धित संरचना पूर्ण रूपमा ध्वस्त भएका छन्। सडक, सञ्चार तथा विद्युत् संरचनामा समेत क्षति पुगेको छ।

केही स्थानमा लेदो तथा गेग्रानको तह करिब दुई मिटर पुगेको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले उल्लेख गरेका छन्। नाकातर्फ जाने मुख्य सडक क्षतिग्रस्त भएपछि उद्धार टोलीलाई घटनास्थलसम्म पुग्नसमेत कठिन भएको थियो।

मानवीय क्षति र उद्धार

विपद्पछि चिनियाँ प्रशासनले खोज तथा उद्धार अभियान तीव्र बनाएको थियो। चिनियाँ सेना, प्रहरी, अग्नि उद्धारकर्मी, प्राविधिक तथा अन्य सरकारी टोली परिचालन गरिएका थिए।

सिन्ह्वाका अनुसार उद्धारका लागि ठूलो संख्यामा सुरक्षाकर्मी, उद्धारकर्मी, सवारीसाधन तथा आवश्यक उपकरण परिचालन गरिएको थियो। खोजीका लागि विशेष उपकरण तथा उद्धार कुकुरसमेत प्रयोग गरिएको थियो।

सडक तथा अन्य भौतिक संरचना क्षतिग्रस्त भएकाले उद्धार कार्य चुनौतीपूर्ण बनेको चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले जनाएका छन्।

चिनियाँ सरकारको प्रतिक्रिया

विपद्पछि चिनियाँ केन्द्रीय सरकारले घटनालाई उच्च प्राथमिकतामा राख्दै खोज, उद्धार तथा राहत कार्यलाई तीव्र बनाउन निर्देशन दिएको थियो।

तिब्बतमा प्राकृतिक विपद् उद्धारसम्बन्धी उच्चस्तरीय आपत्कालीन संयन्त्र सक्रिय गरिएको थियो। प्रभावित नागरिकको उद्धार, सुरक्षित स्थानमा स्थानान्तरण, उपचार तथा राहत वितरणलाई प्राथमिकता दिइएको थियो।

चीनको अर्थ मन्त्रालय र आपत्कालीन व्यवस्थापन मन्त्रालयले प्रभावित तिब्बत क्षेत्रका लागि १ अर्ब २० करोड युआन बराबरको केन्द्रीय प्राकृतिक विपद् राहत रकम उपलब्ध गराएको चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले जनाएको छ।

चीन–नेपाल व्यापारमा असर

केरुङ नाका चीन र नेपालबीचको महत्वपूर्ण व्यापारिक मार्ग हो। चिनियाँ केन्द्रीय टेलिभिजनका अनुसार चीन–नेपालबीच हुने कुल व्यापारको ६० प्रतिशतभन्दा बढी हिस्सा यही नाकाबाट ओसारपसार हुने गरेको थियो।

बाढीका कारण नाका र त्यसतर्फ जाने सडकमा क्षति पुगेपछि दुई देशबीचको मालसामान ढुवानी प्रभावित भएको छ। लामो समय नाका प्रभावित भएमा नेपाल र चीन दुवैतर्फ सामानको आपूर्ति तथा व्यापारिक गतिविधिमा थप असर पर्न सक्ने देखिएको छ।

तर चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यमले अहिलेसम्म चीनलाई भएको कुल आर्थिक क्षतिको अन्तिम रकम सार्वजनिक गरेका छैनन्। त्यसैले क्षतिको निश्चित रकम उल्लेख गर्नु अहिले उचित हुँदैन।

अस्थायी तालले थप जोखिम

चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले बाढीपछि अर्को सम्भावित जोखिमबारे पनि चेतावनी दिएका छन्। हिम–चट्टान र गेग्रान थुप्रिएर केही स्थानमा पानी थुनिँदा अस्थायी ताल बनेको र त्यसबाट पुनः ठूलो पानीको बहाव आउन सक्ने जोखिम देखिएको थियो।

चिनियाँ विवरणअनुसार उक्त क्षेत्रमा २५ लाख घनमिटरभन्दा बढी पानी जम्मा भएको थियो। त्यसैले उद्धार तथा प्राविधिक टोलीले पानीको अवस्था निरन्तर निगरानी गरिरहेका थिए।

बाढीको कारणबारे चिनियाँ वैज्ञानिक निष्कर्ष

चिनियाँ सरकारी सञ्चारमाध्यममा प्रकाशित पछिल्ला वैज्ञानिक विवरणले घटनाको कारणलाई बम विस्फोट वा कृत्रिम गतिविधिसँग जोडेको छैन।

उपग्रहबाट प्राप्त तस्बिर, घटनास्थलबाट प्राप्त सूचना तथा वैज्ञानिक अध्ययनका आधारमा नेपालतर्फको उच्च हिमाली क्षेत्रमा हिमनदी भाँचिएर ठूलो हिम–चट्टान खसेको र त्यसले तलतिरका ढुंगा, माटो तथा गेग्रानसमेत बगाएर विशाल लेदोको भेल बनाएको निष्कर्ष प्रस्तुत गरिएको छ।

चिनियाँ सञ्चारमाध्यमले घटनालाई हिमनदी खसाइ, गेग्रानको तीव्र बहाव र विशाल लेदोको भेलको श्रृंखलाका रूपमा व्याख्या गरेका छन्।

भूकम्पजस्तो कम्पन

चिनियाँ वैज्ञानिक विश्लेषणमा हिम–चट्टान खसाइका क्रममा जमिनमा शक्तिशाली कम्पन उत्पन्न भएको विषयसमेत उल्लेख गरिएको छ।

विशेषज्ञहरूको विश्लेषणअनुसार उक्त घटनाबाट उत्पन्न कम्पनको ऊर्जा करिब ५.१ परिमाणको भूकम्पबाट निस्कने ऊर्जासँग तुलना गर्न सकिने थियो। तर यसको अर्थ त्यस क्षेत्रमा ५.१ परिमाणको भूकम्प गएको भन्ने होइन। विशाल हिम–चट्टान खस्दा उत्पन्न भएको कम्पनको ऊर्जा भूकम्पसँग तुलना गरिएको हो।

चीनमा बढ्दो चासो

चिनियाँ सञ्चारमाध्यममा पछिल्ला दिनमा भोटेकोशी बाढीको कारण, तीव्रता, चीनतर्फको क्षति र भविष्यमा आउन सक्ने जोखिमबारे निरन्तर चर्चा भइरहेको छ।

विशेषगरी हिमाली क्षेत्रमा हिमनदीको अवस्था, पहिरोको जोखिम र अचानक आउने लेदोको भेलबारे पूर्वसूचना प्रणालीलाई थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने विषयमा चिनियाँ विज्ञहरूले जोड दिएका छन्।