काठमाडौं। सूचना प्रविधिको तीव्र विकाससँगै हाम्रो दैनिक जीवन र बैंकिङ कारोबार सहज बन्दै गएको छ । मोबाइल बैंकिङ, डिजिटल वालेट र अनलाइन कारोबारले धेरै कामलाई छिटो र सरल बनाइदिएको छ । तर यही सहजतासँगै डिजिटल ठगीको जोखिम पनि भयावह रूपमा बढिरहेको छ । नेपालमा पछिल्लो समय साइबर अपराधका घटनामा उल्लेख्य वृद्धि भएको छ । चालू आर्थिक वर्षको झन्डै ९ महिनाको अवधिमा मात्रै ५ हजार ४३३ वटा साइबर अपराधसम्बन्धी उजुरी दर्ता हुनु आफैंमा चिन्ताको विषय बनेको छ । डिजिटल सचेतनाको अभाव र अपराधीहरूको नयाँ–नयाँ शैलीका कारण धेरै नागरिकले आफ्नो जीवनभरको बचत केही मिनेटमै गुमाइरहेका छन् ।

‘फिसिङ लिंक’ को बढ्दो जालो

अहिले सबैभन्दा धेरै प्रयोग भइरहेको ठगीको माध्यम हो — ‘फिसिङ लिंक’ । ठगहरूले ‘कनेक्ट आइपीएस’ वा बैंकसँग मिल्दोजुल्दो नाम प्रयोग गरेर मोबाइलमा म्यासेज पठाउने गर्छन् । ती म्यासेजमा “तपाईंको अकाउन्ट लक गरिएको छ”, “केवाईसी अपडेट गर्नुहोस्”, “अकाउन्ट भेरिफाइ गर्न यहाँ क्लिक गर्नुहोस्” जस्ता भ्रमपूर्ण सूचना दिइन्छ । प्रयोगकर्ताले त्यस्ता लिंकमा क्लिक गरेपछि ठगहरूले बैंक खातामा पहुँच पाउने र खातामा रहेको रकम विभिन्न खातामा तुरुन्तै ट्रान्सफर गर्ने गरेका छन् । रकमलाई विभिन्न बैंक खातामा टुक्र्याएर पठाइने भएकाले अनुसन्धानसमेत जटिल बन्ने गरेको छ ।

ठगीका अन्य शैलीहरू

साइबर अपराध केवल फिसिङ लिंकमा मात्र सीमित छैन । अपराधीहरूले विभिन्न नयाँ उपाय अपनाइरहेका छन् : बैंक वा वालेट कर्मचारी बनेर ओटीपी माग्ने, चिठ्ठा परेको भन्दै रकम असुल्ने, वैदेशिक रोजगारीको झुटो आश्वासन दिने, अनलाइन शपिङका नक्कली विज्ञापन राख्ने, कोठा खोजिदिने भन्दै एडभान्स पैसा माग्ने तथा स्क्रिन शेयर गर्न लगाएर बैंक विवरण चोर्ने । कतिपय अवस्थामा पीडितको खातामा रहेको मौज्दात हेरेर योजनाबद्ध रूपमा खाता खाली पार्ने गरिएको पाइएको छ।

कसरी बच्ने ?

डिजिटल सुरक्षाका आधारभूत उपाय : बलियो पासवर्ड प्रयोग गर्ने, ‘टु फ्याक्टर अथेन्टिकेशन’ अनिवार्य सक्रिय गर्ने, ओटीपी, पिन नम्बर र व्यक्तिगत विवरण कसैलाई नदिने, शंकास्पद लिंकमा क्लिक नगर्ने, अपरिचित ह्वाट्सएप कल वा भिडियो कल बेवास्ता गर्ने, अनलाइन शपिङ गर्दा आधिकारिकता जाँच गर्ने तथा सामान प्राप्त भएपछि मात्रै भुक्तानी गर्ने प्रयास गर्ने ।

झुक्किएर लिंक क्लिक भए के गर्ने ?

यदि गल्तीवश फिसिङ लिंक क्लिक भयो वा ओटीपी शेयर भयो भने तुरुन्त बैंकलाई खबर गर्ने, खाता ‘होल्ड’ गर्न अनुरोध गर्ने तथा साइबर ब्युरो वा नजिकको प्रहरी कार्यालयमा जानकारी दिने । समयमै सूचना दिएमा रकम जोगाउने सम्भावना बढ्न सक्छ ।

डिजिटल युगमा प्रविधि हाम्रो आवश्यकता हो, तर असावधानी ठूलो जोखिम पनि बन्न सक्छ । लोभलाग्दा अफर, सजिलै पैसा कमाउने प्रलोभन र अपरिचित लिंकबाट सधैं सावधान रहनु आवश्यक छ । सचेत नागरिक नै सुरक्षित नागरिक हुन् । डिजिटल सुरक्षा अपनाऔं, साइबर ठगीबाट जोगिऔं ।