काठमाडौं । हिन्दू नेपाली महिलाको महत्वपूर्ण धार्मिक तथा सांस्कृतिक पर्व हरितालिका तीज आज देशभर श्रद्धा, भक्ति र उल्लासका साथ मनाइँदैछ । तीजको अवसरमा बिहानैदेखि शिवालयहरूमा भक्तजनको चहलपहल बढेको छ भने माइतीघरदेखि मन्दिरसम्म चेलीबेटीको रौनक देखिएको छ ।

हरितालिका तीजका दिन विवाहित तथा अविवाहित महिलाले भगवान् शिव र पार्वतीको पूजा–आराधना गर्दै व्रत बस्ने परम्परा छ । विवाहित महिलाले श्रीमान्को दीर्घायु, सुख, शान्ति र पारिवारिक समृद्धिको कामना गर्दै व्रत बस्ने गर्छन् भने अविवाहित महिलाले योग्य वर प्राप्तिको कामनासहित तीजको व्रत बस्ने धार्मिक विश्वास रहेको छ ।

पौराणिक मान्यताअनुसार देवी पार्वतीले भगवान् शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गर्न कठोर तपस्या गरेकी थिइन् । पार्वतीले शिवको आराधना गर्दै व्रत बसेपछि शिवलाई पति रूपमा प्राप्त गरेको विश्वासका आधारमा हरितालिका तीजमा शिव–पार्वतीको पूजा गर्ने परम्परा बसेको मानिन्छ ।

तीजको अवसरमा महिलाहरू रातो पहिरन तथा गरगहनामा सजिएर शिवालय जाने, पूजा गर्ने, भजन–कीर्तन गर्ने तथा नाचगानमा सहभागी हुने गर्छन् । राजधानी काठमाडौंसहित देशका विभिन्न स्थानमा रहेका शिव मन्दिरमा बिहानैदेखि महिला तथा भक्तजनको उपस्थिति बढेको छ ।

तीजमा माइतीघरको विशेष महत्व रहने गरेको छ । विवाहित छोरी–चेलीलाई माइतीमा बोलाउने, दर खुवाउने र भेटघाट गर्ने परम्पराले परिवार तथा आफन्तबीचको सम्बन्धलाई थप आत्मीय बनाउने गरेको छ । अघिल्लो दिन दर खाएपछि तीजका दिन व्रत बस्ने र साँझ पूजा–आराधना गर्ने चलन छ ।

तीज धार्मिक पर्व मात्र नभई नेपाली समाजमा महिला–महिलाबीचको आत्मीयता, चेली–माइतीको सम्बन्ध र सांस्कृतिक पहिचानसँग जोडिएको पर्वका रूपमा समेत स्थापित छ । यही कारण तीजका दिन माइतीघर, मन्दिर तथा विभिन्न धार्मिकस्थलमा चेलीबेटीको उल्लेख्य चहलपहल देखिन्छ ।

पछिल्लो समय तीज मनाउने शैलीमा पनि परिवर्तन आएको छ । पहिले मुख्य रूपमा माइतीघरमा भेटघाट, दर खाने र मन्दिरमा पूजा गर्ने परम्परा रहेकामा अहिले सामूहिक कार्यक्रम, भजन–कीर्तन तथा सांस्कृतिक कार्यक्रमसमेत आयोजना हुने गरेका छन् ।

यद्यपि तीजका नाममा हुने अत्यधिक खर्च, भड्किलोपन र लामो समयअघिदेखि दर खाने प्रवृत्तिप्रति भने विभिन्न क्षेत्रबाट चिन्ता व्यक्त हुँदै आएको छ । संस्कृतिको मौलिकता जोगाउँदै संयमित र सभ्य रूपमा पर्व मनाउनुपर्नेमा जानकारहरूले जोड दिएका छन् ।

हरितालिका तीजले धार्मिक आस्था, पारिवारिक आत्मीयता र सामाजिक सद्भावलाई जोड्ने काम गर्दै आएको छ । आज देशभरका शिवालयमा पूजा–आराधना गर्दै तथा आपसमा शुभकामना साटासाट गरेर तीज मनाइँदैछ ।